Ekim ayının ortasında Giresun rıhtımında sabahın altısında bir hareket başlar. Gece boyunca açıkta kalan tekneler küçük liman ağzından girerken, rıhtım boyunca dizilen plastik sandıklar yarı karanlıkta gümüş rengiyle parıldar. Hamsi sezonu açılmıştır.
Sezonun Takvimi ve Biyolojik Arka Plan
Karadeniz hamsisi ekim başından şubat sonuna kadar avlanır. Su sıcaklığı 10-12 dereceye düştüğünde balıklar derin soğuk sulardan kıyıya yakın ve daha sığ alanlara göç eder; bu dönem hem yoğunluk hem de yağ oranı açısından en verimli zamanı işaret eder. Kasım-aralık ayları Giresun’da “tepe sezon” olarak bilinir: hamsi en şişman, en kaliteli ve görece ucuz bu dönemde bulunur. Ocak’ta avlanmaya devam edilse de balığın yağı azalır, tadı değişir.
Giresun’da Hamsi Avının Ölçeği
Giresun, Trabzon ve Rize’nin gölgesinde kalsa da il genelinde trol ve gırgır teknelerinin sayısı yüz civarındadır. Profesyonel balıkçılık yanı sıra küçük tekne sahipleri de sezon boyunca günlük av yapar. Su ürünleri kooperatifi aracılığıyla doğrudan toptancıya satış yapılır; ancak rıhtımda perakende de canlı. Özellikle hafta sonları sabah erken saatlerde taze hamsiyi doğrudan tekneden alan yerel alıcılar rıhtımı oldukça hareketlendirir.
Ekonomik Boyut: Kim Ne Kazanır
Balıkçı için hamsi sezonu belirleyici. Gırgır teknesi başına mevsimlik ortalama gelir tekne kapasitesi ve denize çıkış sayısına bağlı olarak önemli ölçüde değişir. İyi bir kasım ayında büyük bir gırgır teknesi 20-30 ton arasında hamsi avlayabilir. Kilogram fiyatı ise son yıllarda 15-40 TL bandında salınım yaptı; kalite, taze/dondurulmuş ayrımı ve alıcı türüne göre fark açılır. Ticari balıkçılık yanında restoranlar, balıkçı tezgahları ve sezonluk turşu/konserve üretimi de bu dönemde canlanır.
Giresun Mutfağında Hamsi
Hamsiyi kızartmak kolaydır; zor olan onu doğru kızartmaktır. Giresun’da kızartma için iri olanlar ayrılır, küçükler ise ya mısır ununda çevrilerek tavaya girer ya da hamsi pilavı için kullanılır. Hamsi pilavı burada tanımladığınız şeyi değiştirir: balığın üstüne koyulmuş bir pilav değil, balığın pilavın içine gömüldüğü, zeytinyağı ve taze dereotu ile tamamlanan bütünleşik bir yemektir. Fırında hamsi böreği ise hem pratik hem de lezzetli bir varyasyon olarak il genelinde yaygın. Lüfer kadar şatafatlı bir balık olmayan hamsi, Giresun sofralarında asıl değerini yalınlığından alır.
Av Sınırlamaları ve Kota Tartışmaları
Her yıl sezon öncesinde Tarım ve Orman Bakanlığı avlanma takvimini açıklar; trol derinliği, minimum ağ göz genişliği ve av bölgesi sınırlamaları bu takvimin parçasıdır. Son yıllarda Karadeniz’de çevre balıkçı ülkelerin (Ukrayna, Romanya, Gürcistan) ortak kotaya uymadığı yönünde Türk balıkçıların sık sık dile getirdiği şikâyetler var. Karadeniz hamsi stoklarının sürdürülebilirliği gerçek bir mesele; 1980’lerin rekor av rakamlarına bakıldığında bugünkü seviyelerin ne kadar gerilediği görülür.
Kısa Bir Hatırlatma
Kasım ayında Giresun’a gelip rıhtıma uğramadan dönmek, şehri yarım görmek anlamına gelir. Sabah erken gitmeniz yeterli: tekneler, taze av, pazarlıklar ve Karadeniz sabahının kendine özgü o soğuk, tuz kokulu havasıyla birlikte hamsi sezonu tam anlamıyla sahne önünüzdedir. Bunu tatmak için balık tutmayı bilmenize de gerek yok.